Dünýä bazarlaryny uly bir yglan etdi. “Sinhua” habar agentliginiň, “CCTV News” teleýaýlymynyň we beýleki abraýly çeşmeleriň habaryna görä, ABŞ we Eýran Ormuz bogazyndan deňiz gatnawy we ikitaraplaýyn dartgynlylygy azaltmak boýunça özara düşünişmek baradaky çarçuwaly memoranduma (ÖM) ýetdiler. Dünýäniň energiýa durmuşyndaky dartgynlyklar üçin möhüm öwrülişik nokadyny alamatlandyrýan 60 günlük wagtlaýyn ylalaşyk tamamlandy.
60 günlük Ähtnama (özara maslahatlaşmalar arkaly täzelenip bilner) iki tarapyň hem esasy aladalaryny beýan edýän aýdyň, özara şertleri öz içine alýar:
- Hormuz bogazynyň doly açylmagy: Eýran bogazda goýlan deňiz minalaryny 72 sagadyň dowamynda aýyrmaga, täjirçilik we nebit tankerleriniň mugt we päsgelçiliksiz geçmegini kepillendirmäge we çaknyşykdan öňki ýük daşamalarynyň möçberini 30 günüň dowamynda dikeltmäge wada berdi.
- ABŞ-nyň blokadalary we bölekleýin sanksiýalary ýatyrmagy: ABŞ Eýranyň portlaryna goýan blokadasyny ýatyrar, nebit eksporty bilen baglanyşykly sanksiýalardan boşatmagy togtadar we Eýranyň dünýä bazarynda nebitini erkin satmagyna rugsat berer; şeýle hem Eýranyň doňdurylan daşary ýurtlardaky aktiwlerini tapgyrlaýyn aýyrar (ilkinji bölek takmynan 12 milliard dollar).
- Ählitaraplaýyn ok atyşygy bes etmek: ABŞ, Eýran we olaryň degişli ýaranlary Liwan frontundaky çaknyşyklar bilen birlikde ähli harby operasiýalary 24 sagadyň dowamynda togtadyp, biri-biriniň ýa-da ýaranlarynyň infrastrukturasyna hüjüm hüjümlerini amala aşyrmazlyga borçlandylar.
- Geljekki gepleşikler üçin ýadro meselesi: Eýran ýadro ýaragyny öndürmek üçin tagalla etmezlige söz berdi. Iki tarap hem urany baýlaşdyrmagy togtatmak we ýokary derejede baýlaşdyrylan uran gorlaryny ýok etmek boýunça 60 günüň dowamynda ýöriteleşdirilen gepleşikleri başlatmaga ylalaşdy. Esasy pikir alyşmazlyklar häzirlikçe wagtlaýyn ylalaşykdan çykaryldy.
Ormuz bogazy dünýäde deňiz arkaly nebit söwdasynyň 30% -den gowragyny daşaýar. Mundan ozal, ABŞ-Eýran gapma-garşylygy sebäpli Eýran suw ýoluny ýapmak bilen birnäçe gezek haýbat atypdy, bu bolsa halkara nebit bahalarynyň keskin üýtgewsizligine sebäp bolup, global energiýa üpjünçilik zynjyryna dartgynlylyk döredipdi.
ABŞ-Eýran gepleşiklerinden alnan oňyn alamat çarşenbe güni irki söwdalarda nebitiň bahalaryny ep-esli peseltdi. ABŞ-nyň çig nebiti 5,46% pese gaçdy. Brent nebiti 8-nji maýdan bäri ilkinji gezek barrel üçin 100 dollardan aşak düşüp, 4,76% pese gaçdy we 98,61 dollara deň boldy.
Ýerleşdirilen wagty: 2026-njy ýylyň 27-nji maýy