Durmuş ýalpyldawuk gaplamalar, kosmetika çüýşeleri, miwe gaplary we başga-da köp zatlar bilen doludur, ýöne olaryň köpüsi plastik hapalanmasyna goşant goşýan zäherli we durnukly däl materiallardan ýasalýar.
Ýakynda Beýik Britaniýanyň Kembrij uniwersitetiniň ylmy işgärleri ösümlikleriň, miweleriň we gök önümleriň öýjük diwarlarynyň esasy gurluşyk bölegi bolan sellýulozadan durnukly, zäherli däl we biologik taýdan parçalanýan ýalpyldawuklary döretmegiň ýoluny tapdylar. Degişli makalalar 11-nji senede "Nature Materials" žurnalynda çap edildi.
Sellýuloza nanokristallaryndan ýasalan bu ýalpyldawuk ýagtylygy üýtgetmek we janly reňkleri döretmek üçin gurluş reňkini ulanýar. Mysal üçin, tebigatda kebelek ganatlarynyň we tawus guşunyň ýelekleriniň ýalpyldawuklary bir asyrdan soň hem solmaýan gurluş reňkiniň şaheserleridir.
Öz-özüni ýygnamak usullaryny ulanmak bilen, sellýuloza ýagty reňkli plýonkalary öndürip bilýär diýip, ylmy işgärler aýdýarlar. Sellýuloza erginini we örtük parametrlerini optimizirlemek arkaly ylmy topar öz-özüni ýygnamak prosesini doly gözegçilikde saklap bildi we materialyň rulonlarda köpçülikleýin öndürilmegine mümkinçilik berdi. Olaryň prosesi bar bolan senagat ölçegli maşynlar bilen utgaşyklydyr. Söwda taýdan elýeterli sellýuloza materiallaryny ulanmak bilen, bu ýalpyldawuklygy öz içine alýan suspenziýa öwürmek üçin bary-ýogy birnäçe ädim gerek.
Sellýuloza plyonkalaryny uly möçberde öndürenden soň, alymlar olary ýalpyldawuk ýa-da effekt pigmentlerini öndürmek üçin ulanylýan ululykdaky bölejiklere bölýärler. Granulalar biodegradasiýa bolýar, plastiksiz we zäherli däl. Mundan başga-da, bu proses adaty usullara garanyňda has az energiýa sarp edýär.
Olaryň materialy kosmetikada giňden ulanylýan plastik ýalpyldawuk bölejikleriniň we kiçijik mineral pigmentleriň ornuny tutmak üçin ulanylyp bilner. Gündelik ulanyşda ulanylýan ýalpyldawuk poroşoklar ýaly däp bolan pigmentler durnukly däl materiallar bolup, topragy we ummanlary hapalaýar. Umuman alanyňda, pigment minerallaryny pigment bölejiklerini emele getirmek üçin 800°C ýokary temperaturada gyzdyrmaly, bu bolsa tebigy gurşaw üçin hem amatly däl.
Topar tarapyndan taýýarlanan sellýuloza nanokristal plýonkasy, kagyzyň agaç sellýulozasyndan ýasalşy ýaly, “rulondan-rulona” prosesini ulanyp uly möçberde öndürilip bilner, bu bolsa bu materialy ilkinji gezek senagatda öndürmäge mümkinçilik berýär.
Ýewropada kosmetika senagaty her ýyl takmynan 5500 tonna mikroplastik ulanýar. Makalanyň uly awtory, Kembrij uniwersitetiniň Ýusuf Hamid adyndaky himiýa bölüminiň professory Silwiýa Wignolini bu önümiň kosmetika senagatyny düýpli özgerdip biljekdigine ynanýandyklaryny aýtdy.
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 22-nji noýabry