Germaniýadan we Niderlandlardan gelen alymlar ekologiýa taýdan arassa täzePLAmateriallar. Maksat awtoulag farlary, linzalar, şöhle gaýtaryjy plastikler ýa-da yşyk ýol görkezijileri ýaly optiki ulanylyşlar üçin durnukly materiallary işläp düzmekdir. Häzirki wagtda bu önümler, adatça, polikarbonatdan ýa-da PMMA-dan ýasalýar.
Alymlar awtoulag faralaryny ýasamak üçin bio esasly plastik tapmak isleýärler. Polilaktik kislotanyň laýyk kandidat materialdygy mälim boldy.
Bu usul arkaly alymlar däp bolan plastmassalaryň duçar bolýan birnäçe meselesini çözdüler: birinjiden, gaýtadan dikeldilýän serişdelere üns bermek, çig nebitiň plastmassa senagatyna ýetirýän basyşyny netijeli ýeňilleşdirip biler; ikinjiden, uglerod dioksidiniň zyňyndylaryny azaldyp biler; üçünjiden, bu materialyň tutuş ýaşaýyş döwrüni göz öňünde tutmagy öz içine alýar.
“Polilaktik kislota diňe bir durnuklylyk babatda artykmaçlyklara eýe bolmak bilen çäklenmän, eýsem örän gowy optiki häsiýetlere eýedir we elektromagnit tolkunlaryň görünýän spektrinde ulanylyp bilner” diýip, Germaniýanyň Paderborn uniwersitetiniň professory doktor Klaus Huber aýdýar.
Häzirki wagtda alymlaryň ýeňip geçýän kynçylyklarynyň biri polilaktik kislotanyň LED bilen baglanyşykly ugurlarda ulanylmagydyr. LED netijeli we ekologiýa taýdan arassa ýagtylyk çeşmesi hökmünde tanalýar. “Esasanam, örän uzak hyzmat ediş möhleti we görünýän şöhlelenme, mysal üçin LED lampalarynyň gök çyrasy, optiki materiallara ýokary talaplary goýýar” diýip, Huber düşündirýär. Şonuň üçin örän berk materiallar ulanylmaly. Mesele şunda: PLA takmynan 60 gradusda ýumşak bolýar. Şeýle-de bolsa, LED çyralary işleýän wagtynda 80 gradus ýokary temperatura ýetip bilýär.
Başga bir kyn mesele polilaktik kislotanyň kristallaşmasydyr. Polilaktik kislota takmynan 60 gradusda kristallitleri emele getirýär, bu bolsa materialy bulaşdyrýar. Alymlar bu kristallaşmadan gaça durmagyň ýoluny tapmak ýa-da kristallaşma prosesini has gözegçilikde saklamak isleýärdiler - şeýdip emele gelen kristallitleriň ululygy ýagtylyga täsir etmezdi.
Paderborn laboratoriýasynda alymlar ilki bilen materialyň häsiýetlerini, hususan-da, onuň ereme ýagdaýyny we kristallaşmasyny üýtgetmek üçin polilaktik kislotanyň molekulýar häsiýetlerini kesgitlediler. Huber goşundylaryň ýa-da radiasiýa energiýasynyň materiallaryň häsiýetlerini nähili derejede gowulandyryp biljekdigini öwrenmek üçin jogapkärdir. “Biz kristallaryň emele gelmegini ýa-da ereme proseslerini, optiki funksiýa uly täsir edýän prosesleri öwrenmek üçin, munuň üçin kiçi burçly ýagtylyk saçylma ulgamyny döretdik” diýip, Huber aýtdy.
Ylmy we tehniki bilimlerden başga-da, taslama durmuşa geçirilenden soň uly ykdysady peýda getirip biler. Topar ilkinji jogap kagyzyny 2022-nji ýylyň ahyryna çenli tabşyrmagy meýilleşdirýär.
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 9-njy noýabry